Του ΣΤΑΜ. Α. ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ, δάσκαλου - λαογράφου
Απόψε μας φιλοξενούν τα πρωτοπόρα και προοδευτικά Παλαιά Ρούματα, το καμάρι των χωριών μας, με την γνήσια παραδοσιακή ζωή των κατοίκων τους, το ηρωϊκό τους φρόνημα και την λεβεντιά τους.
Από τα χρόνια της Ενωσης (1-12-1913) αποτελούν έδρα ίδιου Δήμου με 20 οικισμούς και 759 κατοίκους!
Το 1920 ονομάστηκαν αγροτικός δήμος με 409 κατοίκους και με 20 και πάλι οικισμούς: Τα Αθανασιανά, τω Βαβουλέδω, την Δαρκαλιά, τα Καντζιανά, τα Καφιανά, τα Κουκοληθιανά, τα Κουρθιανά, τις Λαγκές, τα Λαγουδιανά, τα Λουφαρδιανά, τα Μαραγκαντιανιανά, το Μετόχι, τα Μιχαλιανά, τα Μπουγιουκλιανά, τα Μπουρδουμπιανά, το Περαχώρι, τα Σταμαθιανά, τα Τουκουμετζιανά, τα Φατουργιανά και το Χαμαλεύρι (Σπανάκης, Β' σ. 688).
Στο ΦΕΚ τεύχ. Α' 27/26-1-1925 η κοινότητα Παλ. Ρουμάτων με έδρα τα Παλ. Ρούματα είχε τους οικισμούς:
Παλαιά Ρούματα, Βαβουλέδω, Κατζιανά, Κεχρές, Ληδιανά, Λουφαρδιανά, Μπουγιουκλιανά, Νεαρά Εσιανά, Πανανιανά, Πατελλιανά, Πλατανέ (Πιν. Δήμων - Κοινοτήτων Ν. Χανίων)
Οι κάτοικοι της κοινότητας το 1981 ήσαν 213. Ως προς τα προϊόντα της κοινότητας, τότε, είναι σημειωμένα: 700 τόνοι λάδι, 3 τόνοι μέλι και περίπου 4500 αιγοπρόβατα.
Λίγα ιστορικά στοιχεία: Στ' Αρχοντικά βρίσκεται η παλαιά ενετική βίλλα Villa Renier του 16ου αι. με θυρεό - στέμμα.
Στο Κοκαλώνι τοποθετούνται οστά μαχητών παλαιών εποχών.
Στο Χαμαλεύρι μαρτυρείται κρυφό σκολειό σ' εκκλησάκι, του οποίου οι μαθητές κατεσφάγησαν από τους Τούρκους.
Μια ματιά στα Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά μνημεία της περιοχής δίδει μακρύ κατάλογο, γιατί έχομε παλαιές, ιστορικές τοιχογραφημένες εκκλησίες, όπως η Κοίμηση της Θεοτόκου (του 11 μ.Χ. αι.) στο Περαχώρι, ο Άι - Βασίλης (του 1467 μ.Χ.) στω Βαβουλέδω, ο Αι - Δημήτρης ή Προφ. Ηλίας (του 1372 μ.Χ.) στον Πλατανέ, ο Αγ. Γεωργίου στο Χαμαλεύρι, ο Άι - Σπυρίδωνας στα Βροδιανά (του 1780 μ.Χ., ο Αγ. Παντελεήμονας στα Πατελιανά, οι Αγ. Πάντες στα Δασκαλιανά κ.λπ.
Εξάλλου μια ματιά στα ιστορικά στοιχεία των Παλ. Ρουμάτων μας γεμίζει ενθουσιασμό, γιατί η διαχρονική πορεία των καθ' όλους τους Επαναστατικούς Αγώνες της Κρήτης, υπήρξεν αγονάτιστη και καθολική, ενάντια σ' όλους τους κατακτητές.
Στις απαρχές της Μεγ. Ελλ. Επανάστασης του 1821 συναντούμε στην πρώτη προκήρυξη της Επαναστατικής των Κρητών Επιτροπής την καθολική συμμετοχή των Ρουματιανών δια της υπογραφής του παπα - Γιώργη Παλαιορουμαθιανού, ενώ στα 1826 εξουσιοδοτημένος για συνεχείς πολεμικές επιχειρήσεις, υπογράφει ο Μ. Ρουμαθιανός (ημερολ. 1980, σ. 20 κ.ε.).
Κατά την μεγάλη τριετή επανάσταση του 1866-69 έχομε τον οπλαρχηγό Αναγνώστη Παναγιωτάκη με τις δυνάμεις των Παλαιών Ρουμάτων καθώς και τον οπλαρχηγό Α. Μαρκουλάκη με τους Ρουματιανούς στη θέση Πλατανέ στον πόρο του Κακοπέτρου. Τον συναντούμε και στη Μάχη του Δρομονέρου στα 1896, 14 Ιουνίου, που σαν πολεμικό γεγονός υπήρξεν τεράστιας σημασίας γιατί έδωσε το έναυσμα για την αποχώρηση των Τούρκων από την Κρήτη και την πορεία προς την Ενωση (1.12.1913). Σ' αυτή τη μάχη έπεσαν ηρωϊκά μαχόμενοι ο Μπιτζανοπέτρος, ο Γιώργης Παναγιωτάκης και ο Μπομπολάκης Γιώργης.
Στα νεώτερα χρόνια και ιδίως κατά τη Μάχη και την Αντίσταση της Κρήτης 1941-45, η συμμετοχή των Παλ. Ρουμάτων, υπήρξεν καθολική, οργανωμένη και γενναία!
Μια φράση στην ιστορική, πλέον, "Εκθεση Ωμοτήτων" των Καζαντζάκη, Κακριδή, Καλλιτσουνάκη, Κουτουλάκη (σ. 76) συνιστά Μνημείον Ηρωϊσμού: "Κατά την ιδίαν ημέραν - της μάχης των Φλωρίων - 15-8-1944, εξετελέσθησαν, υπό των Γερμανών, 20 κάτοικοι των Παλ. Ρουμάτων. Μεταξύ αυτών και η Ελένη Γ. Δημητριάδου, η οποία ερρίφθη εις τας φλόγας και εκάη, διότι οι Γερμανοί της εζήτουν την κόρη της και αυτή την απέκρυβεν...."
Ο δε ιατρός Μιχ. Ν. Αναστασάκης στο έργο του: "Αι Αξίαι της Κισάμου" (Χανιά, 1954, σ. 283) μας καταθέτει τα ονόματα ηρωϊκών παλικαριών των Παλ. Ρουμάτων, που θυσίαστηκαν στο βωμό της Πατρίδας: Αντ. Χαλακατεβάκης (1-9-1941), Κυρ. Μπικάκης (6-6-41), Νικ. Γναφάκης (3-9-41), Ηλ. Εμμ. Μπομπολάκης (15-8-43), Εμμ. Γναφάκης (30-8-44), Γεωρ. Γναφάκης (2-9-41), Βασ. Γουβεράκης, Ελένη Δημητριάδου, Παναγ. Κουμάκης, Σπ. Λιονάκης, Ιωάν. Λουφαρδάκης, Νικ. Κ. Λουφαρδάκης, Εμμ. Δ. Μπιτζανάκης, Αγγελής Παναγιωτάκης, Ιωάν. Παναγιωτάκης, Αντ. Παναγιωτάκης, Φραγγιός Παναγιωτάκης (28-8-44), Γρηγ. Παναγιωτάκης, Γεωρ. Στρατουδάκης, Εμμ. Σταυρουλάκης, στις 15-8-1944 και Γ. Κάββος "Γερμανοϊταλικής κατοχής" Κ. Αγγελος Σταυρουλάκης (Ηράκλειο 1991, σελ. 570) Παΐζης σ. 549
Κάπου εδώ κι απ' εδώ προβάλλει και η δημιουργία της Λαϊκής Βιβλιοθήκης Παλ. Ρουμάτων, η οποία από την ίδρυσή της προοδευτική και φωτισμένη ιδέα του 1944, άνοιξε μάτια, θέρμανε συνειδήσεις, φώτισε μυαλά και δημιούργησε πρόοδο και ανοιχτές προοδευτικές ιδέες.
Σήμερα η Λαϊκή Βιβλιοθήκη Παλ. Ρουμάτων έχει γιορτή. Εχει ανακαίνιση, έχει συστηματοποίηση έργου και προσφοράς. Πανηγυρίζει τα 65 χρονα της!
Σκέπτομαι και προβληματίζομαι συνάμα (μια ζωή με το βιβλίο), τί θα μπορούσε να προσφέρει και να κάνει έργο της, πέραν της χρήσης των βιβλίων της, με τους κατοίκους και κύρια τους νέους!
Η απάντηση περιέχει οραματισμούς και σκέψεις που απαιτούν χρόνο, μέθοδο και ανθρώπους που να πιστεύουν σε τέτοιου είδους αποστολές και ενέργειες, χωρίς υλικές αμοιβές!
Εδώ στα Παλ. Ρούματα, ξέρομε, πως τα διαθέτετε όλ' αυτά! Ας δούμε λοιπόν κάποιους στόχους:
Από τους εύκολους πρώτα: Μας διαθέτει το σωματείο: ένα μαγνητόφωνο, μια φωτογραφική μηχανή και γραφική ύλη και ξεκινάμε. Μα για πού; Απλούστατα σε μια βάπτιση εδώ, σ' έναν αρραβώνα εκεί, σε μια χαροκοπιά παραπέρα, σ' ένα γάμο, κ.λ. ηχογραφούμε (και καταγράφουμε ταυτόχρονα) και φωτογραφίζουμε την συντροφιά που τραγουδά ριζίτικα, μαντινάδες, χορεύει κρητικά, ζει παραδοσιακά.
Η καταγραφή φυλάγεται στη Βιβλιοθήκη. Πολύ σύντομα θα συνιστά θησαυρό ανεκτίμητο, πηγή μελέτης.
Επεκτείνουμε, στη συνέχεια, το έργο μας στις γιορτινές μέρες: Στα Χριστούγεννα (κάλαντα, χοιροσφάγια, έθιμα) στην Πρωτοχρονιά (κάλαντα, ποδαρικό κ.λπ.) (π.χ. το σκουτελικό) στα Φώτα. Κι ύστερα ο χρόνος έχει συνέχεια: Μεγαλοβδομάδα και Λαμπρή και πιο πριν Λάζαρος (κάλαντα κι εδώ, αν λέγονται) μοιρολόγια της Παναγίας (Μ. Παρασκευή βράδυ), επιτάφιος, αιτήσεις, περιφορά, έθιμα θρησκευτικά λαϊκά. Κι ύστερα Λαμπρή, κουλούρες, κόκκινα αυγά, λαμπριάτικα ρούχα, μα και Ιούδας, οφανός, κ.λ. έθιμα του τόπου μας που ζητούν την καταγραφή μας, κι ας τα 'χουν κι άλλοι μαζέψει...
Κι όταν τελειώσουν όλ' αυτά: ξεκινάμε καταγραφές, μαγνητοφωνήσεις, αθανατίσματα μ' ένα λόγο των ιστορικών μας τραγουδιών, των διηγήσεων, αναμνήσεων, των γερόντων/ γεροντισσών. Οφείλομε να σώσουμε απαραίτητα όλες τις διηγήσεις, τους θρύλους, τα ιστορικά, ακόμη και τ' ανέκδοτα, γιατί οι γεροντότεροι δεν περιμένουν χρόνια....
Χρέος μας να πιστέψουμε πως αυτό το έργο, είναι χρέος μας για τα νιάτα, γι' αυτούς που έρχονται και θα 'ρθουν....
Αυτός θα 'ναι και ο ζωντανός θησαυρός της βιβλιοθήκης σας, πλάι στο θησαυρό των βιβλίων σας.
Ενα προσωπικό παράδειγμα: Στις 28-4-1990, σκεφτείτε, πριν από 20 χρόνια, μαγνητοφώνησα έναν συγχωριανό μου Αγιερηνιώτη, τον Γλαμπεδομήτρο, για το περιστατικό της σύλληψης των 12 Αγιερηνιωτών από τους Γερμανούς στις 8 Σεπτεμβρίου 1944 και την βίαιη μεταφορά τους εδώ στ' Αρχοντικά, στο μαγαζί του Κουρή. Ύστερα, γνωρίζουμε, πως τους μετακίνησαν στου Παναναντώνη το σπίτι, όπου έγινε το περιστατικό της απόδρασης του Γλαμπεδομήτρου και η άξια μνείας χειρονομία του σπιτιού του Καλατζοστρατή να τους πάνε πατανίες και φαΐ στους κρατούμενους Αγιερηνιώτες. Εκτιμήσετε την αξία του υλικού αυτού (σας υπόσχομαι αντίγραφο). Κι αν μάλιστα μπορέσω και βρω απόψε, ποιοί είναι ανάμεσα μας από τη σπιτιά του Καλατζοστρατή, που είναι το σπίτι του Παναναντώνη; και το μαγαζί του Κουρή, και τα φωτογραφίσω όλ' αυτά τα δεδομένα, και μιλήσω με τους επιζώντες, και συγκρίνω τα νέα στοιχεία μ' εκείνα που έχω συλλέξει προ 20ετίας• και μ' όσα καταθέτει στο έργο του: "Τα Παλαιά Ρούματα της Κρήτης" (Αθήνα, 1994, σ. 335-336) ο αείμν. συγχωριανός σας νομικός Γεώργ. Ν. Μαρκουλάκης, και στη συνεχεια καταθέσω το τραγουδάκι που μου 'φτιαξε τότε (το 1990) ο αείμν. σήμερα Γλαμπεδομήτρος, δακρυσμένος:
"Απού τα Παλιά Ρούματα, απ' του Παναγιωτάκη,
των έφυγα τω Γερμανώ, κι έπιασα το δασάκι.
Τω Γερμανώ των έφυγα και με αποκηρύξαν
και κάψανε το σπίτι μου και πράμα δε μ' αφήκαν.
Σαράντα πέντε χρόνια δα, είμαι αλιποτάχτης,
γιατί 'φυγα τω Γερμανώ, μέσα απού το φράχτη!"
Τότες, αγαπητοί μου, θα έχει συγκροτηθεί μια πλήρης σελίδα ενός γεγονότος πολύτιμου. Ετσι θα θελα να εργαστήτε. Ετσι θα κάνετε πηγή μελέτης και έρευνας τη Λαϊκή σας Βιβλιοθήκη. Ετσι ενεργώντας θα αφήσετε σ' αυτό τον ιερό χώρο, κληρονομιά ανεκτίμητη για τα παιδιά σας, την ζωντανή ιστορία σας και τον μοναδικό λαϊκό σας πολιτισμό τον ανεκτίμητο!
Προσωπικά, είμαι στη διάθεσή σας, όσο υπάρχω, για κάθε βοήθεια, μεθοδολογικά κ.λ. γιατί τ' αξίζετε!
Να 'στε πάντα καλά!
Ευχαριστώ και για την προσοχή σας και για την τιμή να 'μαι ένας από τους εισηγητές της βραδιάς!
* Εισήγηση στην ημερίδα της 19-6-2009 στα Παλαιά Ρούματα. [www.haniotika-nea.gr]
Διαβάστε όλο το άρθρο στο "Σωματείο Λαϊκής Βιβλιοθήκης Παλαιών Ρουμάτων" »
Μεταφράστε αυτό το άρθρο (Translate this article) »
